نگاهی به تاريخچه نوشيدنی های طعم دار

نگاهی به تاريخچه نوشيدنی های طعم دار

۱۵ تیر ۹۵ |

 

نوشابه از دوران  « باستان »  تا « امروز»

محمد ملاحسيني

نوشابه (Soft drink)‏، در لغت به معناي « هر چيز نوشيدني»  و در کاربرد عاميانه  عبارت است از يک «نوشيدني خنک» معمولاً شيرين. تاريخچه نوشابه سازي اساساً به زماني برميگردد که بشر علاوه بر مصرف آب آشاميدني ميتوانست از افزودن موادي چون طعم دهندهها و شيرين کنندهها به آب، شربتهاي متعددي را تهيه کند.

بعدها که مصرف شيرين کنندهها متداول شد، ايرانيها طعم دهندههايي نظير ليمو، آلبالو، زرشک، آلو، انجير و بسياري از عرقيات نظير نعناع، آويشن، بهار نارنج و غيره را به طور طبيعي در نوشيدنيها مصرف ميکردند.

نوشابهها آشاميدنيهاي فوق العاده محبوبي هستند که در درجه اول از آب گازدار، قند و چاشنيها تشکيل شدهاند.

ريشه نوشابهها به زمان باستان برميگردد. دو هزار سال قبل يونانيها و روميها ارزش دارويي آب معدني را شناختند و براي آرامش دوش ميگرفتند و روشي بود که تا به امروز ادامه يافته است.

در اواخر دهه ۱۷۰۰ اروپاييها و آمريکاييها شروع به نوشيدن آب معدني گازدار کردند، چرا که به خاطر خواص درماني شان مشهور بودند. حق امتياز اولين آب معدني ساخته شده در  آمريکا در سال ۱۸۰۹ ثبت شد که به آن آب گازدار هم گفته ميشده است و داراي آب، بيکربنات سديم مخلوط با اسيد بوده است که به آن گاز افزوده ميشد.

داروسازان در آمريکا و اروپا هزاران عنصر را آزمايش کردند و آرزو داشتند که درمانهاي جديدي را براي بيماريهاي مختلف بيابند. امروزه از بعضي نوشابههاي مزهدار به عنوان مواد نيروبخش و مقوي مغز ياد ميشود که براي درمان سردردها و دردهاي عصبي به کار ميروند. اين بازار تا دهه ۱۸۳۰ گسترش يافت تا زماني که آب گازدار اولين بار در بطريهاي شيشهاي فروخته شد. پر کردن و در گذاشتن براي مايع گازدار در ظروف فرآيند مشکلي تا سال ۱۸۵۰ بود زماني که ماشين پر کردن و چوب پنبه گذاشتن بطور موفقيت آميزي
طراحي شد. اصطلاح نوشابه پاپ از اوايل دهه ۱۸۶۰ منشا گرفته است که صداي پاپي که ميداد به خاطر فرار گاز از نوشابه گازداري بود که باز شده بود.

مزههاي جديد نوشابه در بازار بطور ثابت ظاهر ميشد. بعضي مزههاي محبوبتر از عصاره زنجبيل، ليمو و ساير طعم دهندههاي ميوه بودند. در اوايل دهه ۱۸۸۰ داروسازان محرکهاي قوي را براي افزودن به آب گازدار آزمايش کردند که شامل ميوههاي شيرين کولا و برگهاي کوکا بودند.

آنها از کارگران سرخپوست بوليويايي الهام گرفتند. کساني که برگهاي کوکا را براي رفع خستگي ميجويدند. کارگران آفريقايي تبار نيز دانههاي کولا را به عنوان يک محرک ميجويدند.

در سال ۱۸۸۶ يک داروساز آتلانتايي،به نام جان پمبرتون، گامي مهم براي ترکيب کوکا با کولا برداشت و بنابراين آن چيزي را ايجاد کرد که مشهورترين نوشيدني جهان يعني «کوکا کولا» شد. اين آشاميدني با عنوان مادهاي طراواتبخش و همچنين درماني تبليغ ميشد.

چند سال بعد داروساز ديگري به نام کالب بردهام پپسي کولا را در کاليفرنياي شمالي خلق کرد. گرچه اين نام از پپسين مشتق شده بود ( اسيدي که براي هضم غذاها به کار ميرفت ) پپسي روي داشتن خواص درماني اين آشاميدني ديگر تبليغي نميکرد.

در اوايل قرن بيستم، بيشتر شرکتهاي کولا روي تبليغ جنبههاي طراوت بخش و تازگي نوشيدني خود تمرکز کرده بودند.

آشاميدنيهاي گازدار با طعم و مزه محبوبيتي دست و پا کرده بودند و کارخانجات دست و پا ميزدند تا نام مناسبي را براي نوشيدنيها خود انتخاب کنند.

بعضي افراد نام آب مرمر (marble water)، آب شربت (Syrup water) و آب گازدارشده (aerated water) را انتخاب کرده بودند؛ ولي جذابترين نام به هر حال نوشابه (Soft drink) بود.

تا دهه ۱۸۹۰ نوشابهها بطور دستي توليد ميشدند که بطريها بطور جدا پر شده و بستهبندي شوند. در طول دو دهه بعدي ماشين آلات اتوماتيک به طور عمده بهرهوري کارخانجات نوشابهها را بهبود دادند. مهمترين توسعه در فناوري در بطري ريختن با اختراع کلاه تاجي (crown cap) در سال ۱۸۲۹ بود که اين دستگاه براي ۷۰ سال دوام آورد. ظهور وسايل موتوردار باعث رشد بيشتر صنعت نوشابه سازي شد. ماشينهاي وندينگ (vending) نوشابهها را در ظرف هايشان قرار ميدادند.

در اواخر دهه ۱۹۵۰، قوطيهاي نوشيدني آلومينيومي معرفي شدند. بطريهاي پلاستيکي سبک وزن و مقاوم به شکستن در دهه ۱۹۷۰ مورد استفاده قرار گرفت؛ اما تا سال ۱۹۹۱ طول کشيد تا صنعت نوشابه سازي از PET پلاستيکي در مقياسي وسيع استفاده کند.

توليدکنندگان نوشابه به سرعت به ترجيح مشتريان پاسخ دادهاند. در سال ۱۹۶۲ کولايي با ويژگي رژيم غذايي در واکنش به مدي که درباره لاغري خانمها پيش آمده بود معرفي شد. در دهه ۱۹۸۰ نگرانيهاي رو به رشدي درباره سلامتي ايجاد شد که منتهي به توليد نوشابههايي بدون کافئين و با سديم اندک کردند.